Niewidzialna Architektura

01 / 13 · DNS

Akt nadania nazwy

Domeny i DNS

Zanim pojawiły się nazwy, były tylko liczby. Potem ktoś powiedział: niech będą słowa. I internet stał się miejscem, które da się znaleźć.

DNS (Domain Name System) działa jak książka telefoniczna internetu. Wpisujesz nazwę, np. tukamil.com, a DNS znajduje adres IP, którego używają komputery. Dzieje się to przy każdym adresie, zanim zobaczysz stronę.

Rejestrator sprzedaje domenę, jak operator numer telefonu. Dostawca DNS prowadzi samą książkę i odpowiada na pytania o adres. To mogą być dwie różne firmy.

Typy rekordów: A to adres IPv4, AAAA to IPv6, CNAME to alias innej nazwy, MX to poczta, TXT to weryfikacja i zasady poczty (np. SPF), NS to serwery nazw domeny.

• Cloudflare Registrar
• Porkbun
• Route 53

02 / 13 · API

Język obcych

Interfejsy programistyczne

Dwa systemy, które nigdy się nie spotkały, wymieniają wartość, bo umówiły się na wspólną gramatykę. Cywilizacja ściśnięta do HTTP.

API to umowa, jak jeden program prosi drugi o dane albo działanie. Najczęściej przez HTTP: metoda mówi, co chcesz zrobić, adres mówi, z czym, a odpowiedź wraca jako JSON z kodem statusu.

REST jest prosty, dobrze się cache’uje i używa zwykłego HTTP, ale czasem pobiera za dużo albo za mało. GraphQL to jeden adres i dokładnie te pola, o które prosisz, za to trudniej z cache i więcej pracy po stronie serwera.

GET /uzytkownicy/42

200 OK
{ "id": 42, "imie": "Ala" }

POST /uzytkownicy
{ "imie": "Bartek" }

201 Created
{ "id": 43, "imie": "Bartek" }

PUT /uzytkownicy/42
{ "imie": "Alicja" }

200 OK
{ "id": 42, "imie": "Alicja" }

DELETE /uzytkownicy/42

204 No Content

POST /graphql
{ uzytkownik(id: 42) { imie, wpisy { tytul } } }

200 OK
{ "data": { "uzytkownik": { "imie": "Ala", "wpisy": [] } } }

• OpenAPI
• GraphQL
• Hoppscotch

03 / 13 · GitHub

Rynek kodu

Kontrola wersji i CI/CD

Każda linia ma historię. Każdą decyzję da się cofnąć. Każda współpraca zostaje w commitach i diffach.

GitHub przechowuje kod i jego historię. Pomyśl o historii zmian w dokumencie, tylko dla programów: każda zmiana ma autora, opis i da się ją cofnąć, a zespół przegląda swoją pracę w pull requestach. GitHub podaje na swojej stronie ponad 225 mln programistów i ponad 800 mln repozytoriów.

CI/CD znaczy, że kod sam się testuje i wdraża po każdym wysłaniu. GitHub Actions uruchamia testy, a Vercel albo Netlify po pushu budują i publikują stronę.

Alternatywy: GitLab, Bitbucket i Codeberg, prowadzony przez organizację non-profit.

• GitHub
• GitHub Actions
• GitLab
• Codeberg

04 / 13 · Docker

Tożsamość w walizce

Kontenery i Docker

Kontener niesie wszystko, czego potrzebuje, żeby być sobą, gdziekolwiek wyląduje. Nie jesteś swoim otoczeniem. Jesteś tym, co ze sobą przynosisz.

Docker pakuje aplikację razem ze wszystkim, czego potrzebuje, w kontener. Jak kontener na statku: działa tak samo, bez względu na to, który statek (serwer) go wiezie.

Większe systemy dzieli się na usługi: logowanie, płatności, wyszukiwarka. Każda działa w osobnym kontenerze. Plik docker-compose.yml opisuje kilka kontenerów naraz i uruchamia je jednym poleceniem. Kubernetes zarządza setkami kontenerów: skaluje je, rozkłada ruch i podnosi te, które padły.

• Docker
• Kubernetes
• Fly.io
• Railway

05 / 13 · Bazy

Gdzie mieszka pamięć

Relacyjne, dokumentowe, klucz-wartość, wektorowe

Każda aplikacja potrzebuje miejsca, w którym pamięta. Baza to pamięć maszyny. Wybierz złą, a maszyna zapomni.

Relacyjne (SQL): tabele, wiersze, złączenia i transakcje. PostgreSQL to otwarta baza z rozszerzeniami, m.in. pgvector do wektorów. MySQL napędza mnóstwo stron. SQLite mieści całą bazę w jednym pliku.

Dokumentowe: dokumenty JSON z elastycznym schematem, np. MongoDB i Firestore w Firebase. Klucz-wartość: bardzo szybkie, w pamięci, do cache, sesji i kolejek, np. Redis i Valkey (otwarta licencja BSD, pod opieką Linux Foundation). Wektorowe: wyszukiwanie po znaczeniu dla AI, np. pgvector i Pinecone.

Bez serwera: Neon (Postgres od Databricks z gałęziami i skalowaniem do zera), Turso (na bazie SQLite) i Cloudflare D1 (SQLite na brzegu sieci, do 10 GB na bazę w planie płatnym).

Problem połączeń: funkcje serverless otwierają połączenie przy każdym żądaniu. Tysiąc żądań to tysiąc połączeń i zadyszka bazy. Pule połączeń, np. PgBouncer, trzymają połączenia gotowe do ponownego użycia.

• PostgreSQL
• SQLite
• Valkey
• Neon
• Cloudflare D1

Poradnik: Bazy wektorowe i RAG

06 / 13 · VPS

Pokój na własność

Serwery wirtualne i własna chmura

Hosting współdzielony to akademik. VPS to własne mieszkanie. Ceną niezależności jest odpowiedzialność.

VPS to wynajęty komputer w chmurze. Masz pełną kontrolę: instalujesz, co chcesz, i uruchamiasz, co chcesz, przez całą dobę. Tu mieszka wszystko, co ma działać stale: boty, zadania cykliczne, bazy.

Kontrola kosztuje czas: aktualizacje systemu, zapora, kopie zapasowe i monitoring robisz sam. Dlatego na start lepsza bywa platforma zarządzana, a VPS dopiero wtedy, gdy wiesz, po co Ci on.

• Hetzner Cloud
• DigitalOcean
• Linode (Akamai Cloud)
• Lightsail

07 / 13 · Serverless

Znikający serwer

Wdrożenia bez serwera

Infrastruktura powinna być niewidzialna. Myśl o tym, co robi Twój kod, a nie o tym, gdzie działa.

Serverless znaczy: piszesz kod, a platforma zajmuje się serwerami. Vercel to wzorcowy przykład: wysyłasz kod do Gita i po chwili strona działa. Vercel stworzył Next.js, popularny framework React.

Funkcje Vercela działają m.in. w Node.js, Pythonie i Go, skalują się same i znikają do zera, gdy nie ma ruchu. Fluid compute pozwala jednej instancji obsłużyć kilka żądań naraz, co zmniejsza zimne starty i koszty. Domyślnie funkcje działają w jednym regionie, a region warto ustawić blisko bazy danych.

Na brzegu sieci działają Cloudflare Workers: kod wykonuje się w centrum danych najbliżej użytkownika.

• Vercel Functions
• Cloudflare Workers
• Netlify
• Render
• Fly.io

08 / 13 · Supabase

Stara baza na nowo

Backend jako usługa

Relacyjna baza sprzed dekad wciąż jest najlepszym fundamentem. Potrzebujesz tylko lepszego otoczenia wokół niej.

Supabase daje w jednym projekcie: bazę Postgres, logowanie (e-mail, telefon, konta społecznościowe, MFA), API REST i GraphQL generowane ze schematu, Realtime (zmiany w bazie, broadcast i obecność przez websockety), pliki z przekształcaniem obrazów i CDN, Edge Functions w TypeScripcie na Deno, wektory do AI i cron.

Row Level Security (RLS) zapisuje uprawnienia w SQL: „użytkownik czyta tylko wiersze ze swoim user_id”. Baza pilnuje tego bez względu na to, którędy przyszło zapytanie.

Alternatywy: Firebase (platforma Google), Appwrite, Convex (reaktywny backend) i PocketBase (otwarty backend w jednym pliku).

create policy "tylko swoje" on faktury
  for select using (auth.uid() = user_id);

• Supabase
• Firebase
• Appwrite
• PocketBase
• Convex

09 / 13 · CDN

Niewidzialny strażnik

CDN, ochrona przed DDoS, brzeg sieci

Większość ludzi nigdy o nim nie słyszała, a przez jego ręce płynie spora część internetu.

CDN trzyma kopie Twojej strony na serwerach na całym świecie, więc użytkownik pobiera najbliższą. Ochrona przed DDoS zatrzymuje ataki, które zalewają stronę sztucznym ruchem.

Cloudflare robi jedno i drugie. Jego sieć obejmuje 348 miast i ponad 13 tysięcy połączeń z innymi sieciami. Stoi między użytkownikiem a Twoim serwerem jak bramkarz.

Do tego: Workers (kod na brzegu), KV (globalne klucz-wartość), D1 (SQLite, do 10 GB na bazę w planie płatnym), R2 (pliki bez opłat za transfer wychodzący) i Cloudflare One (ochrona dostępu ludzi, agentów AI i infrastruktury w modelu Zero Trust).

• Sieć Cloudflare
• Cloudflare R2
• Fastly
• Bunny

10 / 13 · MCP

Ręce dla inteligencji

Model Context Protocol

Umysł bez możliwości działania to tylko głos w pokoju. MCP pozwala AI sięgnąć przez ekran do systemów, w których dzieje się prawdziwa praca.

MCP to sposób, w jaki AI łączy się ze światem. Jak USB-C to jedno złącze do wszystkich urządzeń, tak MCP to jeden standard, przez który AI używa narzędzi: czyta pliki, pyta bazę, przegląda sieć, pisze do systemów.

Stworzył go Anthropic w listopadzie 2024 roku. Od grudnia 2025 roku opiekuje się nim Agentic AI Foundation w Linux Foundation. Komunikaty mają format JSON-RPC 2.0, a aktualna specyfikacja pochodzi z 28 lipca 2026 roku.

• Specyfikacja MCP
• Rejestr MCP
• Serwery referencyjne

Poradnik: MCP po polsku

11 / 13 · AI

Mózg już nie w słoiku

Jak AI łączy się z internetem

AI bez narzędzi to mózg w słoiku. Narzędzia łączą inteligencję z działaniem. Każde narzędzie, które jej dajemy, to głos zaufania.

Model językowy sam z siebie tylko pisze tekst. Wywołanie narzędzi (tool use) daje mu ręce: programista opisuje narzędzia, model decyduje, którego użyć, aplikacja je uruchamia, a model składa odpowiedź z wyniku.

Rodzina Claude 5 od Anthropic: Claude Fable 5.1 do wymagającego rozumowania, Claude Opus 5.5 na start do większości zadań, Claude Sonnet 5.5 jako połączenie szybkości i inteligencji, Claude Haiku 5.5 do dużego ruchu. Wszystkie mają okno kontekstu 1 mln tokenów. Modele oferują też OpenAI, Google, Mistral, DeepSeek i inni.

• Modele Claude
• Modele OpenAI
• Gemini API
• Mistral

Poradnik: Modele AI i dostawcy

12 / 13 · Stos

Katedra budowana przez obcych

Nowoczesny stos sieci

Nikt jej nie zaprojektował w całości. Każda warstwa ufa tej pod spodem. Infrastruktura stała się niewidzialna, żeby pomysły mogły stać się widoczne.

Od adresu w przeglądarce do odpowiedzi modelu AI prowadzi kilkanaście warstw. Każdą prowadzi inna firma, a żadna nie widzi całości.

Poradnik: Wybór stosu

13 / 13 · Ukryte

Czego nie widzi większość

Usługi za usługami

Klikasz przycisk. Budzi się kilkanaście usług. Widzisz stronę. Nie masz pojęcia, co się właśnie stało.

„Prosta” aplikacja dotyka kilkunastu z tych usług. Nowoczesny internet to system rozproszony, który trzyma się na API, zaufaniu i plikach YAML.

Agenci AI potrzebują jeszcze kilku warstw: modelu, narzędzi przez MCP, pamięci, piaskownicy do uruchamiania kodu i orkiestracji. Opisuje je poradnik o agentach.

Poradnik: Agenci AI w firmie